पुण्यातील धावपळीच्या आयुष्यातून वीकेंडला निसर्गाच्या सानिध्यात जाण्यासाठी पश्चिम घाटासारखा दुसरा उत्तम पर्याय नाही. त्यातही पावसाळा सुरू झाला की ट्रेकर्सना वेध लागतात ते सह्याद्रीतील धबधब्यांचे. पुण्याजवळ ताम्हिणी घाटाच्या कुशीत लपलेला देवकुंड धबधबा (Devkund Waterfall) हा सध्याच्या घडीला महाराष्ट्रातील सर्वात लोकप्रिय आणि थरारक पावसाळी ट्रेक मानला जातो. जर तुम्ही या पावसाळ्यात एका अद्भुत अनुभवाच्या शोधात असाल, तर देवकुंड ट्रेक तुमच्यासाठी अगदी परिपूर्ण आहे.
रायगड जिल्ह्यातील भिरा (पाटणूस) गावाजवळ दाट जंगलात हा भव्य धबधबा वसलेला आहे. साधारण ३०० फूट उंचीवरून एका विस्तीर्ण काळ्या पाषाणाच्या डोंगरातून कोसळणारा हा पांढराशुभ्र पाण्याचा प्रवाह डोळ्यांचे पारणे फेडतो. या धबधब्याच्या खाली एक लहान कुंड (तलाव) तयार झाले आहे, ज्यातील पाणी अत्यंत स्वच्छ आणि निळसर रंगाचे दिसते. तीन नद्यांचा (कुंडलिका, अंबा आणि पातळगंगा) उगम याच परिसरातून होतो, अशी स्थानिक मान्यता आहे. म्हणूनच या जागेला 'देवकुंड' म्हणजेच देवाचे स्नानगृह म्हटले जाते.
ट्रेकची महत्त्वाची माहिती (Trek Overview)
- पुण्यापासून अंतर: अंदाजे १०० ते ११५ किमी (ताम्हिणी घाट मार्गे)
- ट्रेकची काठिण्य पातळी: मध्यम (Moderate)
- ट्रेकचे अंतर: एका बाजूने साधारण ४.५ ते ५ किलोमीटर (जाण्या-येण्याचे एकूण ९-१० किमी)
- लागणारा वेळ: भिरा गावातून धबधब्यापर्यंत चालत जाण्यासाठी २ ते २.५ तास लागतात.
प्रवास कसा करावा? (How to Reach)
पुण्यावरून स्वतःच्या गाड्यांनी (कार किंवा बाईक) जाणे सर्वात सोयीचे पडते. पुण्यावरून निघून चांदणी चौक, पौड रोड, मुळशी धरण आणि पुढे सुंदर अशा ताम्हिणी घाटातून खाली उतरून विळे भागाड MIDC कडे जावे लागते. तिथून पुढे पाटणूस मार्गे तुम्ही भिरा गावाला पोहोचू शकता. हा संपूर्ण प्रवास साधारण ३ ते ३.५ तासांचा असून पावसाळ्यात या रस्त्यावरून प्रवास करणे म्हणजे ढगांमधून प्रवास केल्यासारखा भास होतो. भिरा गावात पर्यटकांसाठी पार्किंगची उत्तम व्यवस्था आहे.
जंगलातील थरारक पायवाट (The Trail Experience)
देवकुंडचा ट्रेक हा केवळ धबधबा पाहण्यापुरता मर्यादित नसून, तिथपर्यंत पोहोचण्याचा प्रवास अत्यंत थरारक आहे. ट्रेकची सुरुवात भिरा धरणाच्या जलाशयाच्या कडेने होते. सुरुवातीचा रस्ता सपाट आणि सोपा आहे. त्यानंतर तुम्ही 'भिरा देवराई'च्या दाट जंगलात प्रवेश करता. पावसाळ्यात हे जंगल संपूर्णपणे हिरवेगार आणि धुक्याने वेढलेले असते.
वाटेत तुम्हाला लहान-मोठे २ ते ३ ओढे आणि नाले ओलांडावे लागतात. पावसाळ्यात या ओढ्यांमधील पाण्याचा प्रवाह वाढलेला असतो, त्यामुळे ते पार करताना विशेष काळजी घ्यावी लागते. प्रशासनाने काही ठिकाणी सुरक्षिततेसाठी दोर आणि लोखंडी पूल तयार केले आहेत. ट्रेकचा शेवटचा १५-२० मिनिटांचा टप्पा हा काहीसा चढणीचा आणि निसरड्या खडकांचा आहे. हा चढ चढून गेल्यावर अचानक समोर येणारा विस्तीर्ण देवकुंड धबधबा पाहून प्रवासाचा सगळा थकवा एका क्षणात नाहीसा होतो.
नियम, खर्च आणि स्थानिक व्यवस्था
पर्यटकांच्या सुरक्षेसाठी आणि स्थानिक रोजगारासाठी स्थानिक ग्रामपंचायत आणि वन विभागाने येथे चोख व्यवस्था केली आहे:
१. प्रवेश शुल्क: प्रति व्यक्ती अंदाजे ₹१०० ते ₹२०० वन विभाग शुल्क आकारले जाते.
२. गाईड अनिवार्य: जंगलात वाट चुकण्याची शक्यता असल्याने प्रत्येक ग्रुपसोबत स्थानिक गाईड (वाटाड्या) असणे बंधनकारक आहे.
३. वेळेचे बंधन: सकाळी ६:०० ते दुपारी २:०० वाजेपर्यंतच ट्रेकर्सना जंगलात प्रवेश दिला जातो. सायंकाळी ५ वाजेच्या आधी सर्वांना बेस विलेजला परत यावे लागते.
४. जेवणाची सोय: भिरा गावात स्थानिक लोकांच्या घरांमध्ये किंवा लहान हॉटेल्समध्ये अस्सल महाराष्ट्रीयन जेवण (पिठलं-भाकरी, चिकन थाली) अगदी माफक दरात मिळते.
१. प्रवेश शुल्क: प्रति व्यक्ती अंदाजे ₹१०० ते ₹२०० वन विभाग शुल्क आकारले जाते.
२. गाईड अनिवार्य: जंगलात वाट चुकण्याची शक्यता असल्याने प्रत्येक ग्रुपसोबत स्थानिक गाईड (वाटाड्या) असणे बंधनकारक आहे.
३. वेळेचे बंधन: सकाळी ६:०० ते दुपारी २:०० वाजेपर्यंतच ट्रेकर्सना जंगलात प्रवेश दिला जातो. सायंकाळी ५ वाजेच्या आधी सर्वांना बेस विलेजला परत यावे लागते.
४. जेवणाची सोय: भिरा गावात स्थानिक लोकांच्या घरांमध्ये किंवा लहान हॉटेल्समध्ये अस्सल महाराष्ट्रीयन जेवण (पिठलं-भाकरी, चिकन थाली) अगदी माफक दरात मिळते.
सुरक्षेची काळजी आणि टिप्स (Safety Rules)
- अतिवृष्टीत जाणे टाळा: मुसळधार पाऊस असताना धबधब्याच्या मुख्य कुंडात उतरण्यास सक्त मनाई असते, कारण तिथे पाण्याचा वेग अचानक वाढतो (Flash Floods). अशा वेळी वन विभाग ट्रेक पूर्णपणे बंद ठेवतो.
- योग्य पादत्राणे: ट्रेकसाठी चांगली ग्रीप असलेले ट्रेकिंग शूज किंवा स्पोर्ट्स शूज वापरा. चप्पल किंवा सँडल घालून जाणे टाळा.
- साहित्य: मोबाईल आणि कॅमेरा साहित्यासाठी वॉटरप्रूफ बॅग, रेनकोट, आणि सोबत ओळखीचा पुरावा नक्की ठेवा. जंगल प्लास्टिकमुक्त ठेवण्यासाठी कचरा कुठेही टाकू नका.
देवकुंडचा हा मान्सून ट्रेक तुम्हाला निसर्गाच्या एका वेगळ्याच रूपात घेऊन जातो. वीकेंडला निसर्गाचा हा अद्भूत अविष्कार डोळ्यात साठवण्यासाठी देवकुंड धबधब्याला नक्की भेट द्या!
